श्री दत्तात्रेय स्तोत्र हे स्वतः नारदमुनींनी रचलेले अत्यंत प्रभावी स्तोत्र असून यात भगवान दत्तात्रेयांचे दिव्य रूप, त्यांचे सामर्थ्य आणि त्यांचा महिमा वर्णिला आहे. चला जाणून घेऊया या स्तोत्राचा अर्थ, त्यामागील पार्श्वभूमी आणि ते कधी व कसे म्हटले जाते.
लिरिक्स
सर्वरोगहरं देवं दत्तात्रेयमहं भजे॥
अस्य श्रीदत्तात्रेयस्तोत्रमन्त्रस्य भगवान् नारदऋषिः।
अनुष्टुप् छन्दः। श्रीदत्तपरमात्मा देवता। श्रीदत्तप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः॥
जगदुत्पत्तिकर्त्रे च स्थितिसंहार हेतवे।
भवपाशविमुक्ताय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१॥
जराजन्मविनाशाय देहशुद्धिकराय च।
दिगम्बरदयामूर्ते दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥२॥
कर्पूरकान्तिदेहाय ब्रह्ममूर्तिधराय च।
वेदशास्त्रपरिज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥३॥
र्हस्वदीर्घकृशस्थूल-नामगोत्र-विवर्जित।
पञ्चभूतैकदीप्ताय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥४॥
यज्ञभोक्ते च यज्ञाय यज्ञरूपधराय च।
यज्ञप्रियाय सिद्धाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥५॥
आदौ ब्रह्मा मध्य विष्णुरन्ते देवः सदाशिवः।
मूर्तित्रयस्वरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥६॥
भोगालयाय भोगाय योगयोग्याय धारिणे।
जितेन्द्रियजितज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥७॥
दिगम्बराय दिव्याय दिव्यरूपध्राय च।
सदोदितपरब्रह्म दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥८॥
जम्बुद्वीपमहाक्षेत्रमातापुरनिवासिने।
जयमानसतां देव दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥९॥
भिक्षाटनं गृहे ग्रामे पात्रं हेममयं करे।
नानास्वादमयी भिक्षा दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१०॥
ब्रह्मज्ञानमयी मुद्रा वस्त्रे चाकाशभूतले।
प्रज्ञानघनबोधाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥११॥
अवधूतसदानन्दपरब्रह्मस्वरूपिणे।
विदेहदेहरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१२॥
सत्यंरूपसदाचारसत्यधर्मपरायण।
सत्याश्रयपरोक्षाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१३॥
शूलहस्तगदापाणे वनमालासुकन्धर।
यज्ञसूत्रधरब्रह्मन् दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१४॥
क्षराक्षरस्वरूपाय परात्परतराय च।
दत्तमुक्तिपरस्तोत्र दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१५॥
दत्त विद्याढ्यलक्ष्मीश दत्त स्वात्मस्वरूपिणे।
गुणनिर्गुणरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१६॥
शत्रुनाशकरं स्तोत्रं ज्ञानविज्ञानदायकम्।
सर्वपापं शमं याति दत्तात्रेय नमोऽस्तुते॥१७॥
इदं स्तोत्रं महद्दिव्यं दत्तप्रत्यक्षकारकम्।
दत्तात्रेयप्रसादाच्च नारदेन प्रकीर्तितम्॥१८॥
॥ इति श्रीनारदपुराणे नारदविरचितं दत्तात्रेयस्तोत्रं सुसंपूर्णम् ॥
अर्थ
या स्तोत्रात दत्तात्रेयांना सृष्टीचे निर्माते, पालनकर्ते व संहारकर्ते तसेच ब्रह्मा-विष्णु-महेश या त्रिमूर्तींचे एकत्रित स्वरूप मानले असून ते जन्म-मृत्यूच्या पाशातून मुक्त, दिगंबर व साक्षात परब्रह्म असल्याचे वर्णिले आहे. शेवटी हे स्तोत्र षड्रिपूंचा (काम, क्रोध इ.) नाश करून ज्ञान व प्रत्यक्ष ब्रह्मानुभव देणारे आणि सर्व पापांचे शमन करणारे आहे, असे सांगितले आहे.
पार्श्वभूमी व महत्त्व
हे स्तोत्र श्रीनारदपुराणातील असून खुद्द नारदमुनींनी भगवान दत्तात्रेयांच्या कृपेने त्याची रचना केली, अशी श्रद्धा आहे. दत्तात्रेय हे ब्रह्मा-विष्णु-महेश यांचा एकत्रित अवतार मानले जातात आणि अत्री ऋषी व माता अनसूया यांचे पुत्र म्हणून दत्त संप्रदायात त्यांना विशेष स्थान आहे.
दर गुरुवारी, जो दत्तात्रेयांचा वार मानला जातो, तसेच दत्त जयंती व मार्गशीर्ष पौर्णिमेला भाविक श्रद्धेने हे स्तोत्र पठण करतात, तर गाणगापूर, नरसोबाची वाडी, औदुंबर यांसारख्या दत्तक्षेत्रांच्या दर्शनावेळीही हे स्तोत्र आवर्जून म्हटले जाते. मानसिक शांती, संकटनिवारण किंवा एखाद्या इच्छापूर्तीसाठी अनेकजण याचे नित्य पठण किंवा ठराविक संख्येने आवर्तन करण्याचा संकल्प करतात.
Song Credit
| Singer | Sanika Phadke |
| Music | Dev Avdhooth |
| Lyricist | Traditional |
| Label | Mohan Media Bhakti |
